Ken je dat moment, dat je denkt iets supergoed te weten, maar dan blijkt het toch net even anders te zitten? Zo had ik laatst een discussie met mijn neefje over de Tweede Wereldoorlog. Hij, vol bravoure, riep: "De oorlog was toch gewoon in 1945 klaar?" Ik, natuurlijk, wilde hem even laten zien dat ooms ook slim zijn. "Ja, maar wanneer precies?", vroeg ik met een grijns. En toen werd het stil. Tja, wanneer eindigde de Tweede Wereldoorlog in Europa nou echt?
Het antwoord is niet zo simpel als je misschien denkt. Het is niet alsof er een gigantische knop was waarop 'Einde!' stond, en iemand die indrukte. Laten we eens duiken in de complexe, maar oh zo fascinerende, wereld van het einde van WOII in Europa.
De Formele Overgave: 8 Mei 1945
De meest gangbare datum, en de datum die in de meeste geschiedenisboeken staat, is 8 mei 1945. Dit is de dag waarop de Duitse strijdkrachten zich onvoorwaardelijk overgaven aan de geallieerden. Vandaar de naam: V-E Day, oftewel Victory in Europe Day.
Maar... (ja, er is een maar, er is altijd een maar!), de overgave vond eigenlijk al iets eerder plaats.
De Overgave in Reims
Op 7 mei 1945, om 02:41 's nachts, tekende Generaloberst Alfred Jodl, de chef van de operaties van de Wehrmacht, de onvoorwaardelijke overgave in het hoofdkwartier van de geallieerde troepen in Reims, Frankrijk. Aanwezig waren vertegenwoordigers van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.
Waarom dan toch 8 mei? Nou, de Sovjet-Unie was niet helemaal tevreden met deze gang van zaken. Ze wilden een meer formele, en publiekelijke, overgave in Berlijn, de hoofdstad van Nazi-Duitsland. Denk je eens in, de Sovjets hadden een gigantische rol gespeeld in het verslaan van de Nazi's, dus hun punt was begrijpelijk, toch?
De Overgave in Berlijn
Dus, op 8 mei 1945, een dag later, vond er nóg een overgave plaats, dit keer in Berlijn. Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel, de chef van het Oberkommando der Wehrmacht, tekende de overgave in aanwezigheid van vertegenwoordigers van de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Omdat het in Berlijn later was, en de Sovjets al in de nacht van 9 mei zaten, wordt in Rusland 9 mei gevierd als Victory Day. (Grappig, hè, dat verschillende landen een andere dag vieren?)
Na de Overgave: Was het Echt Voorbij?
Technisch gezien wel. Duitsland had zich overgegeven, en de oorlog in Europa was officieel voorbij. Maar in de praktijk... niet helemaal. Er waren nog steeds kleine groepen Duitse soldaten die zich niet wilden overgeven, en die bleven vechten. Ook in bezet Nederland duurde het nog even voordat de rust wederkeerde.
Denk aan de volgende punten:
- Opruimacties: Er waren nog munitie, mijnen en andere oorlogsresten die opgeruimd moesten worden. Dit werk duurde nog jaren.
- Repatriëring: Miljoenen mensen moesten terug naar huis. Oorlogsgevangenen, dwangarbeiders, vluchtelingen... de logistieke operatie was enorm.
- Rechtspraak: De processen tegen oorlogsmisdadigers moesten nog beginnen. Denk aan het Proces van Neurenberg, dat in november 1945 begon.
- De Wederopbouw: Europa lag in puin. De wederopbouw zou decennia duren. (En eerlijk is eerlijk, we profiteren er nog steeds van!)
Dus, hoewel 8 mei 1945 het formele einde van de oorlog markeert, was het dagelijks leven nog lang niet normaal. De impact van de oorlog was nog overal voelbaar.
Was er dan Iedereen Blij?
Het klinkt misschien cynisch, maar nee, niet iedereen was blij met het einde van de oorlog. Natuurlijk, de meeste mensen waren opgelucht dat de verschrikkingen van de oorlog voorbij waren. Maar er waren ook mensen die profiteerden van de oorlog, of die bang waren voor wat de toekomst zou brengen.
- Collaborateurs: Zij die met de Nazi's hadden samengewerkt, vreesden voor de straf die hen te wachten stond. (En terecht, denk ik dan...)
- Anticommunisten: Met de opkomst van de Sovjet-Unie als supermacht, waren veel mensen bang voor de communistische invloed in Europa. De Koude Oorlog stond al klaar in de coulissen.
- Mensen met Traumatische Ervaringen: Voor velen was de oorlog een periode van onbeschrijfelijk lijden. De trauma's zouden hen voor de rest van hun leven achtervolgen. Denk maar aan de verhalen van mensen die in kampen hebben gezeten, of alles zijn verloren in bombardementen.
Conclusie: Het Einde was Complex
Dus, wanneer eindigde de Tweede Wereldoorlog in Europa? Het korte antwoord is 8 mei 1945. Maar, zoals we gezien hebben, is het een stuk complexer dan dat. Het was een proces, een overgang van oorlog naar vrede die nog lange tijd duurde. De formele overgave was belangrijk, maar de gevolgen van de oorlog waren nog jarenlang voelbaar.
De oorlog is een belangrijk onderdeel van onze geschiedenis, en het is belangrijk om te blijven herdenken wat er gebeurd is, zodat we er van kunnen leren. Zodat we ervoor kunnen zorgen dat zoiets nooit meer gebeurt.
En mijn neefje? Die is inmiddels weer een stuk wijzer. En ik ook, want elke keer als ik me verdiep in de geschiedenis, leer ik weer nieuwe dingen. (En dat is toch het mooiste wat er is?)
Dus de volgende keer dat iemand je vraagt wanneer de Tweede Wereldoorlog eindigde, kun je ze vertellen over de overgave in Reims, de overgave in Berlijn, en over alles wat er daarna nog gebeurde. Wedden dat je indruk maakt? 😉
En nu, tijd voor een kop koffie. Of misschien een taartje? V-E Day mag dan wel geweest zijn, een klein feestje kunnen we altijd vieren!
