Oké, even een bekentenis: ik had laatst een pubquiz en één van de vragen was iets in de trant van "Welke Nederlandse instelling houdt zich bezig met het bevorderen van wetenschap?" Ik, vol zelfvertrouwen (want ik had toch al 3 biertjes op), riep keihard "NWO!" Fout dus. Het correcte antwoord was (tromgeroffel)... Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, oftewel de KNAW. En dat zette me aan het denken: de KNAW, wat doen die nou eigenlijk precies? En waarom is dat minder bekend dan de NWO?
Vandaar dus deze kleine duik in de wondere wereld van de KNAW. Want eerlijk is eerlijk, ik denk dat de meeste mensen (inclusief mezelf tot voor kort) er niet superveel vanaf weten. Laten we er samen eens induiken, oké?
Wat is de KNAW eigenlijk?
De KNAW, officieel de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, is opgericht in 1808 (jezus, dat is lang geleden!) en is dus een superoude organisatie. In essentie is het een genootschap van vooraanstaande wetenschappers, kunstenaars en andere slimme koppen uit Nederland. Zie het als een soort exclusieve club, maar dan eentje waar je alleen lid van kunt worden als je uitzonderlijke prestaties hebt geleverd in de wetenschap of kunst.
Denk even mee: Stel je voor dat alle Nobelprijswinnaars en andere briljante geesten van Nederland samenkomen om te brainstormen over de toekomst van de wetenschap. Dat is een beetje het idee achter de KNAW.
Wat doen ze dan? (Meer dan alleen pubquiz-vragen beantwoorden)
De KNAW doet veel meer dan je denkt! Hier een paar belangrijke taken:
- Adviseren van de regering: De KNAW geeft de regering gevraagd en ongevraagd advies over wetenschappelijke en maatschappelijke kwesties. Denk aan advies over klimaatverandering, gezondheidszorg, onderwijs, noem maar op. Ze zijn dus een belangrijke stem in het publieke debat, gebaseerd op wetenschappelijke feiten.
- Bevorderen van wetenschap: Dit omvat het financieren van wetenschappelijk onderzoek, het organiseren van congressen en symposia, en het uitgeven van wetenschappelijke publicaties. Ze proberen dus echt een platform te creëren waar wetenschappers elkaar kunnen ontmoeten en samenwerken.
- Beheren van wetenschappelijke instituten: De KNAW beheert een aantal toonaangevende onderzoeksinstituten, zoals het Hubrecht Instituut (voor ontwikkelingsbiologie en stamcelonderzoek) en het Meertens Instituut (voor Nederlandse taal en cultuur). Deze instituten verrichten cutting-edge onderzoek op hun specifieke gebieden.
- Vertegenwoordigen van de Nederlandse wetenschap in het buitenland: De KNAW is de vertegenwoordiger van de Nederlandse wetenschap in internationale organisaties en netwerken. Ze zorgen er dus voor dat de Nederlandse wetenschap een stem heeft op het wereldtoneel.
Best indrukwekkend, toch? Ik moet zeggen, ik was verrast toen ik er meer over leerde. Het is dus niet alleen een verzameling oude, wijze mensen die in een stoffig kantoor zitten te filosoferen. Ze zijn actief betrokken bij het vormgeven van de toekomst van Nederland (en de wereld!) door middel van wetenschap.
De rol in het huidige wetenschappelijke klimaat
In een tijd waarin fake news en alternatieve feiten hoogtij vieren, is de rol van een organisatie als de KNAW extra belangrijk. Ze zijn een baken van betrouwbare informatie en wetenschappelijke expertise. Ze helpen bij het filteren van de ruis en het presenteren van feiten op een heldere en begrijpelijke manier. (Hoewel ik me soms afvraag of heldere communicatie niet een van hun verbeterpunten kan zijn. Misschien is dat de reden dat ik ze niet kende…)
De KNAW speelt ook een cruciale rol in het stimuleren van interdisciplinaire samenwerking. De grote uitdagingen van onze tijd (klimaatverandering, pandemieën, armoede) vereisen oplossingen die voortkomen uit samenwerking tussen verschillende disciplines. De KNAW faciliteert deze samenwerking door wetenschappers uit verschillende vakgebieden samen te brengen en te stimuleren om over de grenzen van hun eigen disciplines heen te kijken.
Wie zijn die leden dan?
Zoals gezegd, de KNAW heeft leden, gekozen op basis van hun wetenschappelijke of artistieke prestaties. Je kunt je niet zelf aanmelden, je wordt voorgedragen en uiteindelijk gekozen door de andere leden. Het is dus een behoorlijk prestigieuze aangelegenheid.
Even een zijstraatje: Ik stel me voor dat de verkiezingen voor nieuwe leden net zo spannend zijn als de Oscar-uitreiking, maar dan met meer grafieken en minder glitterjurken.
De leden van de KNAW zijn afkomstig uit alle vakgebieden, van alfa- tot gamma- tot bètawetenschappen. Er zijn letterkundigen, historici, natuurkundigen, biologen, economen, juristen... noem maar op. Ze vertegenwoordigen dus een breed scala aan expertise en perspectieven. Ze zijn er in twee “smaken”:
- Gewone leden: Dit zijn de leden die in Nederland werkzaam zijn en actief bijdragen aan de activiteiten van de KNAW.
- Buitenlandse leden: Dit zijn wetenschappers die in het buitenland werkzaam zijn, maar wel een sterke band met Nederland hebben.
Waarom is de KNAW minder bekend dan de NWO?
Goede vraag! De NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) is vooral bekend omdat zij geld verdelen. Wetenschappers dienen bij de NWO onderzoeksvoorstellen in en als die goedgekeurd worden, krijgen ze financiering om hun onderzoek uit te voeren. De NWO is dus een belangrijke financieringsbron voor wetenschappelijk onderzoek in Nederland.
De KNAW heeft een meer adviserende en coördinerende rol. Ze financieren ook onderzoek, maar dat is niet hun primaire taak. Hun rol is meer strategisch en gericht op het bevorderen van wetenschap in de breedste zin van het woord. Misschien is dat ook waarom hun rol minder zichtbaar is voor het grote publiek.
Even eerlijk: Wie onthoudt nou een organisatie die adviseert, vergeleken met een organisatie die je bankrekening spekt? Geld wint altijd, blijkbaar.
Dus, wat hebben we geleerd?
De KNAW is een belangrijke, maar misschien wel onderschatte, speler in het Nederlandse wetenschappelijke landschap. Ze zijn een denktank, een adviseur, een financierder en een platform voor wetenschappelijke samenwerking. Ze verdienen het zeker om wat meer in de schijnwerpers te staan!
En ik? Ik ga me nu inschrijven voor de volgende pubquiz. En deze keer weet ik het antwoord op de vraag over de KNAW zeker!
Tot slot: Mocht je meer willen weten over de KNAW, bezoek dan hun website (knaw.nl). Er staat een hoop interessante informatie op!
