Wist je dat Jo Nesbø, die meester van de Scandinavische noir, eigenlijk in een andere taal schrijft dan je misschien denkt?
Yep! Het is niet IJslands. Het is niet Fins. Het is...
Noors! (Natuurlijk!)
Oké, oké, misschien had je dat al geraden. Maar hey, het is toch leuk om even te checken of je wel oplet, toch? Denk even aan al die ijskoude moorden, die complexe plots en die...onvergetelijke hoofdpersonen. Allemaal eerst geschreven in het Noors!
Maar waarom zou dit eigenlijk zo interessant zijn? Nou, denk er eens over na.
Stel je voor: je bent een vertaler. Jouw taak? De duistere wereld van Harry Hole overbrengen aan lezers over de hele wereld. Dat is best een flinke verantwoordelijkheid! Je moet niet alleen de woorden vertalen, maar ook de sfeer, de cultuur en die typische Noorse understatement.
De Uitdaging van Vertalen
Vertalen is meer dan alleen een woord voor woord vervanging. Het is een kunst. Het is een interpretatie. Soms moet je creatief zijn en bedenken hoe je een Noorse uitdrukking kunt weergeven die in het Nederlands (of Engels, of Spaans, of whatever!) helemaal geen logische equivalent heeft.
En laten we eerlijk zijn: Nesbø staat bekend om zijn bloemrijke taal. Hij schuwt de details niet. Hij gebruikt beelden en metaforen om een wereld te creëren die zowel fascinerend als afstotend is. Dat maakt het werk van de vertaler er niet makkelijker op!
Denk bijvoorbeeld aan uitdrukkingen over het weer. In Noorwegen is het weer… een ding. Er zijn talloze woorden en uitdrukkingen om nuances in sneeuw, regen, wind en ijs te beschrijven. Hoe vertaal je dat op een manier die de lezer begrijpt en voelt?
Of neem de humor. Ja, er zit humor in de boeken van Nesbø! Het is misschien niet de meest uitbundige humor, maar het is er wel. Vaak is het droog, cynisch en soms zelfs een beetje zwartgallig. Het vertalen van die humor is een echte uitdaging. Wat in het Noors grappig is, kan in een andere taal helemaal niet aanslaan.
Waarom Noors?
Maar waarom schrijft Nesbø eigenlijk in het Noors? Tja, hij is Noors! Het is zijn moedertaal. Het is de taal waarin hij denkt, voelt en droomt. Het is de taal waarin hij het beste zijn verhalen kan vertellen.
En eerlijk gezegd, dat is maar goed ook! Want die Noorse achtergrond geeft zijn boeken een extra dimensie. Het is de taal die de personages vormt, de omgeving beschrijft en de thema's benadrukt.
Denk bijvoorbeeld aan de rol van de natuur in zijn boeken. De fjorden, de bergen, de bossen… ze zijn allemaal zo belangrijk voor de sfeer en de setting. En die sfeer komt het beste tot zijn recht in het Noors, de taal die zo nauw verbonden is met dat landschap.
Bovendien geeft het schrijven in het Noors Nesbø een bepaalde authenticiteit. Hij hoeft zich niet aan te passen aan een internationaal publiek. Hij kan gewoon zijn eigen verhaal vertellen, op zijn eigen manier, in zijn eigen taal.
De Impact van Vertalingen
Natuurlijk is het wel zo dat de populariteit van Nesbø voor een groot deel te danken is aan de vertalingen van zijn boeken. Zonder vertalingen zouden zijn verhalen niet toegankelijk zijn voor miljoenen lezers over de hele wereld.
Dus de volgende keer dat je een boek van Jo Nesbø leest, denk dan even aan de vertaler. Denk aan al het werk dat ze hebben verzet om die Noorse woorden om te zetten in een verhaal dat je kunt begrijpen en voelen. Ze zijn de onzichtbare helden van de internationale misdaadliteratuur!
En wie weet… misschien inspireert het je wel om zelf een nieuwe taal te leren! Stel je voor: je kunt de boeken van Nesbø in het origineel lezen! Dat zou toch fantastisch zijn?
Even terug naar Harry Hole: Stel je voor dat je een native Noorse spreker bent. Het lezen van een Harry Hole roman in het Noors is vast een compleet andere ervaring. Je pikt vast nuances op die een vertaling nooit helemaal kan vangen. Dialecten, slang, lokale referenties - het zit er allemaal in! Het is alsof je een geheime code kraakt die alleen insiders begrijpen.
Maar wacht! Er is meer. Er zijn verschillende dialecten in Noorwegen. Dat betekent dat de personages in Nesbø's boeken wellicht een specifiek dialect spreken dat iets over hun achtergrond of persoonlijkheid onthult. Voor een Noorse lezer kan dit enorm veel toevoegen aan het verhaal.
En de namen! Noorse namen hebben vaak een betekenis, een historische context. Nesbø speelt hier vast mee. De naam "Harry Hole" zelf is misschien wel een woordspeling die verloren gaat in de vertaling. Het is allemaal heel spannend!
Een Klein Experiment
Wil je zelf ervaren wat het betekent om met taal te spelen? Probeer dan eens een korte passage uit een Nesbø boek op te zoeken in zowel het Noors als het Nederlands. Vergelijk de zinsbouw, de woordkeuze, de ritme. Je zult versteld staan van de verschillen!
Het is alsof je twee versies van hetzelfde schilderij bekijkt. Beide zijn prachtig, maar ze hebben elk hun eigen unieke stijl en karakter.
Dus, ja, Jo Nesbø schrijft zijn misdaadverhalen in het Noors. En dat is niet alleen een leuk feitje, maar ook een belangrijk onderdeel van zijn succes. Het geeft zijn boeken een authentieke en unieke stem die lezers over de hele wereld weet te boeien.
Het is een beetje alsof je zegt: "Ik schrijf mijn verhaal op mijn manier, in mijn taal, en als je het wilt lezen, dan moet je maar moeite doen!" En die attitude, die eigenzinnigheid, is misschien wel de sleutel tot het succes van Jo Nesbø.
Nu je dit weet, lees je zijn boeken vast met een andere blik. Geniet ervan!
