Oké, laten we het even hebben over Ernest Hemingway. Je weet wel, die macho schrijver met die baard en die liefde voor stierenvechten. Je kent hem waarschijnlijk van 'The Old Man and the Sea', dat was verplichte kost op de middelbare school, toch? Nou, hij heeft een boek geschreven dat iets minder bekend is, maar oh-zo-lekker controversieel: 'Across the River and Into the Trees'.
Zie het een beetje als die oom op een familiefeest die ineens begint te praten over zijn oorlogservaringen, en dan een beetje... te veel. Je weet wel, met veel bravoure en een vleugje zelfmedelijden. Dat is in essentie dit boek.
Wat is het verhaal dan?
Het verhaal gaat over Colonel Richard Cantwell, een Amerikaanse officier die flink wat oorlog heeft gezien. Hij is oud, moe, en worstelt met de dood. Hij keert terug naar Venetië, zijn favoriete plek, om nog een keer te genieten van het goede leven (lees: drinken, eten en een jongere vrouw). Het is eigenlijk een soort laatste hurrah, een 'ik ga nog even alles eruit persen wat erin zit', voordat de grote man met de zeis langskomt.
Het klinkt dramatisch, en dat is het ook wel. Maar dan op een Hemingway-iaanse manier, dus met veel stoïcisme en weinig emotie. Of nou ja, weinig expliciete emotie. Onder die stoere buitenkant schuilt een hoop pijn, maar Cantwell zou nog liever een kogel vangen dan dat toe te geven. Net zoals die ene collega van je die altijd loopt te klagen over hoe druk hij het heeft, maar nooit hulp vraagt.
Waarom is het zo... bijzonder?
Nou, dit boek heeft nogal wat kritiek gekregen. Sommigen vinden het een meesterwerk, anderen vinden het ronduit slecht. De dialogen zijn vaak houterig, de personages zijn niet altijd even sympathiek, en het plot... laten we zeggen dat het niet het meest spannende verhaal is dat Hemingway ooit heeft geschreven.
Maar juist dat maakt het zo fascinerend. Het is alsof je een kijkje krijgt in het hoofd van een man die weet dat zijn tijd bijna om is. Hij is boos, verdrietig, bang, maar hij probeert het allemaal te verbergen achter een masker van stoïcisme en sarcasme. Ken je dat, dat je soms voelt dat je iets niet mag laten zien, dat je sterk moet zijn, ook al breekt je hart in duizend stukjes? Dat is dit boek in een notendop.
De dialogen: Een beetje awkward, maar wel herkenbaar
De dialogen zijn vaak zo stijf als een plank. Cantwell en zijn liefde, Renata, praten soms alsof ze een toneelstuk opvoeren. Maar ergens is dat ook wel weer herkenbaar. Heb je wel eens met iemand geflirt die je echt leuk vindt, maar je bent zo zenuwachtig dat je alleen maar onzin uitkraamt? Zo zijn die dialogen een beetje.
En dan heb je nog de beschrijvingen. Hemingway kan als de beste schrijven over eten en drinken. Het is bijna alsof je zelf aan tafel zit in dat Venetiaanse restaurant, met een glas wijn en een bord vol lekkernijen voor je neus. Alleen is de ober dan een ex-militair met een getraumatiseerd verleden.
Het thema: Dood, liefde en Venetië
Ondanks alle kritiek, raakt het boek een aantal belangrijke thema's aan. Dood, natuurlijk. Cantwell weet dat hij niet lang meer heeft, en hij probeert er vrede mee te sluiten. Liefde, op een onverwachte en misschien zelfs een beetje rare manier. En Venetië, dat als een soort decor dient voor dit alles. Venetië is prachtig en eeuwenoud, net als de herinneringen van Cantwell. Venetië is eigenlijk gewoon die oude fotoalbum die je eens in de zoveel tijd uit de kast haalt.
Het is net als die laatste vakantie die je met je oma had. Je wist dat ze niet lang meer zou leven, en je probeerde er alles uit te halen wat erin zat. Je maakte foto's, je at samen ijs, je praatte over oude herinneringen. Het was mooi, maar ook verdrietig.
Waarom zou je het dan lezen?
Omdat het anders is. Omdat het eerlijk is. Omdat het een kijkje geeft in het hoofd van een man die worstelt met zichzelf, met zijn verleden, en met zijn toekomst. En omdat het geschreven is door Ernest Hemingway, en zelfs als hij een misstap maakt, is het nog steeds interessant.
Zie het als een experiment. Je weet van tevoren dat het misschien niet perfect is, maar je bent wel nieuwsgierig. Je wilt weten wat er gebeurt, hoe het afloopt, en of je er iets van kunt leren. Alsof je een nieuw recept probeert, en je weet dat het misschien mislukt, maar je bent toch benieuwd hoe het smaakt.
En wie weet, misschien herken je jezelf wel in Cantwell. Misschien heb je ook wel eens het gevoel gehad dat je op je laatste benen loopt, dat je alles al hebt meegemaakt, en dat er niets nieuws meer te ontdekken valt. Misschien heb je ook wel eens de behoefte gehad om alles achter je te laten en naar een mooie plek te vluchten, met een glas wijn en een jongere geliefde aan je zijde. (Oké, misschien niet dat laatste, maar je snapt het idee.)
Conclusie: Een boek met een bittere nasmaak
'Across the River and Into the Trees' is geen perfect boek. Het is rommelig, onevenwichtig en soms zelfs een beetje irritant. Maar het is ook een eerlijk en ontroerend portret van een man die worstelt met de dood. Het is net als die ene oude foto van je opa, die niet perfect scherp is, maar wel vol zit met herinneringen en emoties. Het is niet het mooiste kunstwerk, maar het roept wel iets op.
Dus, mocht je je ooit vervelen en zin hebben in een uitdaging, pak dit boek dan eens op. Verwacht geen meesterwerk, maar verwacht wel een bijzondere leeservaring. En onthoud: het is maar een boek. Het is niet het einde van de wereld. Tenzij je net als Cantwell bent, en je wereld al op zijn einde loopt. Maar laten we daar maar niet te veel over nadenken.
Proost! Op Hemingway, op Cantwell, en op het leven (hoe kort het ook mag zijn).
